Adolf Hitler
Adolf Hitler (ur. 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn, zmarł 30 kwietnia 1945 w Berlinie) – austriacki polityk, przywódca Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP), kanclerz Niemiec (1933–1945) oraz Führer Trzeciego Rzeszu. Jego rządy doprowadziły do wybuchu II wojny światowej i zbrodni przeciwko ludzkości, w tym Holokaustu.
Wczesne lata
Hitler urodził się jako syn Aloisa Hitlera i Klary Pölzl. Po śmierci ojca w 1903 roku rodzina przeprowadziła się do Linzu. W młodości interesował się sztuką i dwukrotnie nie uzyskał przyjęcia do Wiedenskiej Akademii Sztuk Pięknych. W latach 1913–1914 pracował w Wiedniu jako malarz i handlarz obrazami, a także prowadził życie w środowisku narodowo‑socjalistycznym.
Wojna i początek działalności politycznej
W czasie I wojny światowej Hitler służył w armii niemieckiej, walcząc na froncie zachodnim. Po wojnie, po przeprowadzce do Monachium, wstąpił do NSDAP w 1919 roku. W 1923 roku organizował nieudany zamach stanu – tzw. pucz monachijski, który zakończył się aresztowaniem i odsłonił jego zdolności retoryczne podczas procesu i późniejszej publikacji Mein Kampf.
Władza w Niemczech
Po kryzysie gospodarczym w 1932 roku NSDAP stała się największą partią w Reichstagu. 30 stycznia 1933 roku Hitler został mianowany kanclerzem Niemiec. Następnie, poprzez ustawę o pełnomocnictwie (Ermächtigungsgesetz) oraz eliminację opozycji, przekształcił demokrację w dyktaturę.
W 1934 roku po tzw. „Nocy długich noży” (Nacht der langen Messer) usunął wewnętrzne opozycje w NSDAP, a po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga przyjął tytuł Führer i Reichskanzler, łącząc władze państwowe i partyjne.
Polityka zagraniczna i II wojna światowa
Hitler prowadził agresywną politykę rewizjonistyczną, dążąc do Lebensraumu (przestrzeni życiowej) dla Niemców. W 1938 roku dokonał aneksji Austria (tzw. Anschluss) oraz zajęć Sudetów, a w 1939 roku napadł na Polskę, co wywołało wybuch II wojny światowej.
W ciągu kolejnych lat Niemcy pod przywództwem Hitlera podbiły dużą część Europy, włączając Francję, Belgię, Holandię, Skandynawię, Bałkany oraz część Związku Radzieckiego. W 1941 roku rozpoczęto operację Barbarossa, czyli inwazję na ZSRR.
Holokaust i zbrodnie wojenne
Systematyczna eksterminacja Żydów, Romów, osób niepełnosprawnych oraz innych grup uznawanych przez nazistów za „niży” była centralnym elementem polityki nazistowskiej. W obozach zagłady, takich jak Auschwitz‑Birkenau, zamordowano około sześciu milionów Żydów oraz miliony innych ofiar.
Śmierć i dziedzictwo
W obliczu zbliżającej się klęski militarnej, 30 kwietnia 1945 roku, w podziemiach bunkra w Berlinie, Hitler popełnił samobójstwo, strzelając sobie w głowę. Jego śmierć została potwierdzona przez alianckie służby i stanowi koniec reżimu nazistowskiego.
Po wojnie, zbrodnie popełnione pod jego przywództwem były przedmiotem licznych procesów, w tym procesu norymberskiego. Dziś postać Hitlera jest symbolem skrajnego nacjonalizmu, rasizmu i ludobójstwa, a jego ideologia jest powszechnie potępiana i objęta zakazem propagowania w wielu krajach.